حکم حمل اسپری فلفل

حمل اسپری فلفل در جمهوری اسلامی ایران، به طور کلی، بدون داشتن مجوز قانونی جرم محسوب می شود و عواقب کیفری نظیر حبس و جزای نقدی به دنبال دارد. این ابزار دفاع شخصی، علی رغم کاربرد احتمالی در موقعیت های اضطراری، در دسته اقلام و مواد تحت کنترل طبقه بندی شده و قوانین سخت گیرانه ای بر خرید، نگهداری و استفاده از آن حاکم است. آشنایی با این مقررات برای هر شهروندی که قصد تهیه یا استفاده از این وسیله را دارد، حیاتی است.

اسپری فلفل، به عنوان یکی از ابزارهای دفاع شخصی که این روزها مورد توجه برخی افراد قرار گرفته است، یک شمشیر دولبه محسوب می شود. در حالی که ممکن است در نگاه اول راهکاری سریع برای مقابله با تهدیدات احتمالی جانی و مالی به نظر برسد، اما ابعاد حقوقی پیچیده ای دارد که عدم آگاهی از آن ها می تواند به جای ایجاد امنیت، فرد را با چالش های قضایی جدی مواجه سازد. اهمیت شناخت دقیق این مقررات نه تنها برای جلوگیری از تبعات ناخواسته، بلکه برای درک صحیح مرز بین دفاع مشروع و ارتکاب جرم ضروری است. این مقاله با هدف ارائه راهنمایی جامع و دقیق، به بررسی تمامی جنبه های حقوقی مربوط به حمل، نگهداری، خرید و استفاده از اسپری فلفل و در کنار آن شوکر، در نظام حقوقی ایران می پردازد و ابهامات رایج در این زمینه را روشن می سازد.

اسپری فلفل و شوکر در نگاه قانون: تعریف و طبقه بندی

قبل از ورود به مباحث حقوقی و مجازات ها، لازم است تا ماهیت این ابزارها و جایگاه قانونی آن ها را به درستی بشناسیم. درک عملکرد و طبقه بندی این وسایل، سنگ بنای فهم احکام مربوط به آن هاست.

اسپری فلفل چیست و چگونه عمل می کند؟

اسپری فلفل، که با نام اسپری اشک آور نیز شناخته می شود، ابزاری است که حاوی ترکیبات شیمیایی التهابی به نام کپسایسین است. این ماده شیمیایی به طور طبیعی در فلفل چیلی یافت می شود. مکانیسم اثرگذاری اسپری فلفل به گونه ای است که با پاشش در هوا و تماس با چشم و دستگاه تنفسی، باعث تحریک شدید اعصاب، سوزش، آبریزش شدید از چشم و بینی، و در موارد شدیدتر، تنگی نفس و سرفه می شود. این واکنش ها، بینایی فرد مهاجم را به طور موقت مختل کرده و توانایی او را برای ادامه حمله از بین می برد. غلظت ترکیبات کپسایسین در اسپری های فلفل متفاوت است و این تفاوت می تواند بر شدت و مدت زمان اثرگذاری و در نتیجه، میزان آسیب وارده تأثیر بگذارد.

شوکر چیست و تفاوت آن با اسپری فلفل از منظر حقوقی و عملی؟

شوکر یا شوک دهنده، وسیله ای است که با تولید و انتقال شوک الکتریکی به بدن، موجب اختلال موقت در عملکرد عضلات و سیستم عصبی فرد شده و او را برای مدت کوتاهی بی حرکت و ناتوان می سازد. شوکرها نیز مانند اسپری فلفل، سلاح های غیرکشنده محسوب می شوند که هدف اصلی آن ها فلج کردن موقت مهاجم بدون ایجاد آسیب دائمی یا کشنده است. تفاوت اصلی بین اسپری فلفل و شوکر، در نحوه اثرگذاری و نوع آسیب احتمالی است. اسپری فلفل بیشتر بر حس بینایی و تنفس تأثیر می گذارد، در حالی که شوکر بر سیستم عصبی و عضلانی متمرکز است. از منظر حقوقی نیز، همانطور که در ادامه توضیح داده خواهد شد، هر دو در دسته اقلام تحت کنترل قرار می گیرند، اما ممکن است مجازات های متفاوتی برای حمل غیرمجاز آن ها در نظر گرفته شود.

جایگاه قانونی: چرا این ابزارها سلاح محسوب می شوند؟

در نظام حقوقی ایران، اسپری فلفل و شوکر صرفاً ابزارهای دفاع شخصی تلقی نمی شوند، بلکه به دلیل پتانسیل ایجاد آسیب و ناتوانی، در دسته اقلام و مواد تحت کنترل قرار می گیرند. این طبقه بندی بر اساس قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوب ۱۳۹۰ و آیین نامه اجرایی آن صورت گرفته است. ماده ۱ این قانون، صراحتاً «سلاح، مهمات، اقلام و مواد تحت کنترل» را تعریف می کند و در تبصره بند (ث) ماده ۲ آیین نامه اجرایی، گازهای اشک آور و شوک دهنده ها به عنوان تجهیزات دفاع شخصی و ضد شورش شناخته شده اند که تولید، ساخت، مونتاژ، واردات، صادرات، ترانزیت، ترخیص، حمل، نگهداری و هرگونه معامله آن ها تحت کنترل و مشمول قوانین خاص است. بنابراین، هرگونه فعالیت در خصوص این ابزارها بدون مجوز قانونی، جرم تلقی می شود و با مجازات همراه است.

مجازات حمل، نگهداری، خرید و فروش اسپری فلفل (ماده 12 قانون قاچاق اسلحه)

قانونگذار با هدف کنترل و مدیریت دقیق ابزارهایی که پتانسیل ایجاد خطر و ناامنی دارند، برای حمل، نگهداری، خرید و فروش اسپری فلفل و شوکر مجازات تعیین کرده است. این مجازات ها بر اساس ماده ۱۲ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مشخص می شوند.

حمل غیرمجاز اسپری فلفل: حبس و جریمه نقدی

بر اساس بند (ت) ماده ۱۲ قانون مذکور، هر کس به طور غیرمجاز گازهای بی حس کننده، بیهوش کننده و اشک آور (که اسپری فلفل در این دسته قرار می گیرد) را خریداری، نگهداری یا حمل نماید یا به توزیع یا فروش آن ها اقدام کند یا هرگونه معامله دیگری با آن ها انجام دهد، به حبس از شش ماه تا دو سال محکوم می شود. این مجازات نشان دهنده جدیت قانونگذار در برخورد با حمل و استفاده غیرمجاز از این ابزارهاست.

حمل غیرمجاز شوکر: مجازات کمتر اما جدی

در خصوص شوک دهنده ها (شوکرها)، بند (ث) ماده ۱۲ همین قانون مجازات حبس کمتری را پیش بینی کرده است. بر این اساس، حمل غیرمجاز شوکر، نگهداری، خرید یا فروش آن، مستوجب حبس از نود و یک روز تا شش ماه است. با وجود تفاوت در میزان حبس، این مجازات نیز جدی بوده و افراد را از حمل غیرمجاز بازمی دارد.

مقایسه مجازات ها: اسپری فلفل و شوکر در یک نگاه

برای درک بهتر تفاوت مجازات ها، می توان آن ها را در قالب یک جدول مقایسه ای مشاهده کرد:

نوع ابزار	فعل مجرمانه (حمل/نگهداری/خرید/فروش)	حداقل حبس	حداکثر حبس	جزای نقدی
اسپری فلفل (گاز اشک آور)	غیرمجاز	۶ ماه	۲ سال	–
شوکر	غیرمجاز	۹۱ روز	۶ ماه	–

شایان ذکر است که جزای نقدی در این مواد قانونی به صراحت ذکر نشده است، اما در برخی موارد قضایی ممکن است علاوه بر حبس، قاضی به جبران خسارت وارده به زیان دیده یا سایر جرایم مرتبط نیز حکم دهد.

پیامدهای جانبی: سوءپیشینه و محرومیت های اجتماعی

محکومیت های کیفری، صرف نظر از میزان حبس یا جزای نقدی، می تواند پیامدهای جانبی جدی برای فرد داشته باشد. محکومیت به دلیل حمل یا نگهداری غیرمجاز اسپری فلفل یا شوکر، می تواند منجر به ثبت سوءپیشینه کیفری شود. سوءپیشینه کیفری، محدودیت هایی را در زمینه های مختلف اجتماعی و شغلی ایجاد می کند. برای مثال، فرد ممکن است برای استخدام در برخی مشاغل دولتی یا خصوصی، اخذ مجوزهای خاص، یا حتی فعالیت در بعضی حوزه های اجتماعی دچار مشکل شود. این محدودیت ها می توانند برای سالیان متمادی زندگی فرد را تحت تأثیر قرار دهند، لذا آگاهی از این پیامدها قبل از هرگونه اقدام، از اهمیت بالایی برخوردار است.

«بر اساس قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، اسپری فلفل و شوکر به عنوان اقلام تحت کنترل شناخته شده و حمل، نگهداری یا خرید و فروش غیرمجاز آن ها جرم بوده و مستوجب مجازات حبس است.»

قاچاق، ساخت و مونتاژ اسپری فلفل و شوکر (ماده 11 قانون قاچاق اسلحه)

علاوه بر مجازات های مربوط به حمل و نگهداری، قانونگذار برای اقدامات گسترده تر مانند قاچاق، ساخت و مونتاژ این اقلام نیز مجازات های سنگین تری در نظر گرفته است. این مواد قانونی، به منظور کنترل جامع بر چرخه تولید تا توزیع این وسایل وضع شده اند تا از گسترش بی رویه و سوءاستفاده های سازمان یافته جلوگیری شود. ماده ۱۱ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز به این جرایم می پردازد:

بر اساس بند (ت) این ماده، هر کس مرتکب قاچاق (واردکردن به کشور یا خارج کردن از آن به طور غیرمجاز) گازهای بی حس کننده، بیهوش کننده و اشک آور شود یا به ساخت و مونتاژ هر یک از آن ها اقدام کند، به حبس از دو تا پنج سال محکوم می شود. همچنین، بر اساس بند (ث) همین ماده، برای قاچاق، ساخت و مونتاژ مواد محترقه و شوک دهنده ها (شوکرها)، مجازات حبس از شش ماه تا دو سال در نظر گرفته شده است.

این مجازات ها نشان دهنده تمایز قانونگذار بین جرایم مربوط به اشخاص عادی که ممکن است به دلیل عدم آگاهی اقدام به حمل کنند، با افرادی است که به صورت سازمان یافته در زمینه تولید، واردات و توزیع این اقلام فعالیت دارند. هدف از وضع این مجازات های سنگین تر، مبارزه با شبکه های مجرمانه و جلوگیری از دسترس پذیری آسان این ابزارها در جامعه است.

دفاع مشروع با اسپری فلفل: مرز بین حق و جرم

یکی از پیچیده ترین و مهم ترین مباحث در خصوص حمل و استفاده از اسپری فلفل، مسئله دفاع مشروع است. بسیاری از افراد با این تصور که اسپری فلفل صرفاً برای دفاع شخصی به کار می رود، اقدام به حمل آن می کنند، غافل از اینکه حتی در شرایط دفاع نیز ممکن است استفاده از آن با تبعات قانونی همراه باشد.

تعریف قانونی دفاع مشروع در ایران

دفاع مشروع در حقوق ایران، حق قانونی هر فردی است که در برابر حمله غیرقانونی، برای حفظ جان، مال، ناموس یا آزادی خود و دیگران، از خود دفاع کند. شرایط دفاع مشروع در ماده ۱۵۶ قانون مجازات اسلامی به تفصیل بیان شده است. برای اینکه عملی مصداق دفاع مشروع باشد، باید شرایط سه گانه ای را احراز کند:

1. وجود حمله فعلی یا خطر قریب الوقوع: حمله باید در حال وقوع باشد یا به زودی اتفاق بیفتد. دفاع در برابر حمله ای که گذشته یا هنوز شروع نشده، دفاع مشروع تلقی نمی شود.
2. ناتوانی از دفع حمله به طریق دیگر: فرد مدافع باید نتواند به طریق دیگری (مثلاً فرار، استمداد از نیروهای انتظامی) از خود دفاع کند.
3. تناسب دفاع با حمله: این شرط، مهم ترین و چالش برانگیزترین بخش دفاع مشروع در زمینه استفاده از اسپری فلفل است. میزان دفاع باید متناسب با میزان و شدت حمله باشد.

آیا استفاده از اسپری فلفل در دفاع مشروع قانونی است؟

پاسخ به این سوال نیازمند بررسی دقیق شرایط و سناریوهای مختلف است. استفاده از اسپری فلفل در شرایط دفاع مشروع زمانی قانونی است که تمامی شرایط سه گانه بالا، به ویژه شرط تناسب، رعایت شده باشد. اگر فرد مورد حمله قرار گیرد و نتواند به روشی دیگر (مثلاً فرار یا درخواست کمک) از خود دفاع کند و شدت حمله به گونه ای باشد که استفاده از اسپری فلفل برای دفع آن متناسب به نظر برسد، می تواند از این ابزار استفاده کند. اما چالش اصلی، مفهوم اضافه بر دفاع است.

چالش اضافه بر دفاع: پیامدهای استفاده بیش از حد نیاز

اگر فردی در دفاع از خود از اسپری فلفل استفاده کند، اما این استفاده بیش از حد نیاز و برای دفع حمله باشد و منجر به آسیب های شدید و غیرمتناسب با حمله شود، ممکن است تحت عنوان اضافه بر دفاع مورد پیگرد قانونی قرار گیرد. به عنوان مثال، اگر فردی با اسپری فلفل مهاجمی را از پای درآورد و سپس به پاشش ادامه دهد، یا اگر حمله صرفاً یک تهدید لفظی باشد و فرد از اسپری فلفل استفاده کند، ممکن است دفاع مشروع وی مورد قبول واقع نشود.

مثال کاربردی: تصور کنید فردی در خیابان مورد زورگیری قرار می گیرد و زورگیر با چاقو او را تهدید می کند. اگر این فرد با پاشیدن اسپری فلفل به صورت مهاجم، او را موقتاً ناتوان کرده و سپس فرار کند یا از مردم کمک بخواهد، به احتمال زیاد عمل او دفاع مشروع تلقی می شود. اما اگر پس از ناتوان کردن مهاجم، به ضرب و شتم او بپردازد، این عمل اضافه بر دفاع خواهد بود و فرد مدافع نیز ممکن است با اتهامات کیفری مواجه شود.

توصیه های حقوقی برای اثبات دفاع مشروع

در صورتی که مجبور به استفاده از اسپری فلفل در دفاع مشروع شدید، رعایت نکات زیر برای اثبات ادعای شما ضروری است:

• گزارش فوری واقعه: در اسرع وقت به نیروی انتظامی مراجعه کرده و ماجرا را گزارش دهید.
• جمع آوری مدارک: هرگونه مدرک دال بر حمله (مانند گواهی پزشکی قانونی برای جراحات خودتان، فیلم دوربین های مداربسته، آثار صحنه جرم) را جمع آوری کنید.
• شهود: اگر شاهدانی در محل حضور داشتند، اطلاعات تماس آن ها را ثبت کنید.
• حفظ تناسب: همیشه به یاد داشته باشید که دفاع شما باید متناسب با حمله باشد و از هرگونه عمل اضافی که منجر به آسیب های غیرضروری شود، خودداری کنید.

مجوز حمل اسپری فلفل: چه کسانی واجد شرایط هستند و چگونه اقدام کنند؟

همانطور که پیش تر ذکر شد، حمل اسپری فلفل بدون مجوز قانونی، جرم است. اما استثنائاتی وجود دارد و برخی افراد می توانند با رعایت شرایطی، مجوز حمل این ابزارها را دریافت کنند. این بخش به تفصیل به شرایط و فرآیند اخذ مجوز می پردازد.

ارگان صادرکننده مجوز: نیروی انتظامی

بر اساس تبصره بند (ث) ماده ۲ آیین نامه اجرایی قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، مراجع صدور مجوز نگهداری و حمل سلاح دفاع شخصی برای غیرنظامیان، طبق مصوبات شورای امنیت کشور تعیین می شوند. شورای امنیت ملی کشور، مرجع صدور مجوز نگهداری و حمل تجهیزات دفاع شخصی نظیر شوکر و اسپری اشک آور را نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران معرفی کرده است. بنابراین، هرگونه درخواست برای اخذ مجوز باید از طریق این نهاد پیگیری شود.

مشاغل و شرایط خاص برای اخذ مجوز

مجوز حمل اسپری فلفل یا شوکر به همه افراد داده نمی شود و معمولاً به مشاغل خاصی که به دلیل ماهیت خطرپذیر شغلشان نیازمند ابزارهای دفاع شخصی هستند، اختصاص می یابد. این مشاغل ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• طلافروشان و صرافان
• بانکداران و مسئولان حمل و نقل پول
• برخی از مشاغل امنیتی و نگهبانی (غیرنظامی)
• برخی از رانندگان تاکسی یا وسایل حمل و نقل عمومی (به خصوص بانوان)
• پزشکان و وکلایی که ممکن است در معرض خطر قرار گیرند

علاوه بر ماهیت شغلی، متقاضیان باید دارای شرایط عمومی نیز باشند که شامل موارد زیر است:

• عدم سوءپیشینه کیفری مؤثر
• سلامت روانی و جسمانی کامل (تأیید شده توسط مراجع ذی صلاح)
• گذراندن دوره های آموزشی لازم برای استفاده صحیح از این ابزارها
• داشتن سن قانونی و کارت پایان خدمت یا معافیت برای آقایان

فرآیند و مدارک مورد نیاز برای درخواست مجوز

فرآیند دقیق و مدارک لازم برای اخذ مجوز ممکن است بسته به زمان و دستورالعمل های نیروی انتظامی تغییر کند، اما به طور کلی مراحل زیر را شامل می شود:

1. مراجعه به مراکز نیروی انتظامی: متقاضی باید به یگان های مربوطه در نیروی انتظامی (معمولاً پلیس پیشگیری یا اداره اماکن) مراجعه کرده و فرم درخواست مجوز حمل تجهیزات دفاع شخصی را تکمیل کند.
2. مدارک شناسایی: ارائه اصل و کپی کارت ملی، شناسنامه و کارت پایان خدمت (برای آقایان).
3. مدارک شغلی: ارائه مدارک معتبر دال بر اشتغال در مشاغل خاص و خطرپذیر (مانند پروانه کسب، گواهی اشتغال به کار).
4. گواهی عدم سوءپیشینه: اخذ گواهی عدم سوءپیشینه کیفری.
5. مدارک پزشکی: ارائه گواهی سلامت جسمانی و روانی از مراجع تأیید شده.
6. گذراندن دوره آموزشی: شرکت در دوره های آموزشی مربوط به استفاده صحیح از اسپری فلفل یا شوکر که توسط نیروی انتظامی یا مراکز مورد تأیید برگزار می شود.
7. استعلامات: پس از ثبت درخواست و ارائه مدارک، نیروی انتظامی اقدام به انجام استعلامات لازم از مراجع مختلف می کند.
8. صدور مجوز: در صورت تأیید تمامی مراحل و احراز شرایط، مجوز حمل تجهیزات دفاع شخصی صادر خواهد شد. این مجوز دارای مدت اعتبار مشخصی است و باید به صورت دوره ای تمدید شود.

این فرآیند برای اطمینان از اینکه تنها افراد واجد شرایط و آموزش دیده، آن هم در راستای اهداف قانونی، قادر به حمل این ابزارها باشند، طراحی شده است.

پیامدهای استفاده از اسپری فلفل: دیه، خسارت و مسئولیت مدنی

حتی در مواردی که استفاده از اسپری فلفل به قصد دفاع شخصی باشد، اگر منجر به آسیب جسمانی به دیگری شود، می تواند پیامدهای حقوقی جدی از جمله پرداخت دیه و خسارت را به دنبال داشته باشد. شناخت این پیامدها برای هر فردی که این وسایل را حمل می کند، ضروری است.

دیه اسپری فلفل: جبران آسیب های جسمانی

دیه، که در حقوق ایران به معنای جبران خسارت مالی برای صدمات بدنی غیرعمدی یا در مواردی که قصاص ممکن نباشد است، یکی از مهم ترین پیامدهای استفاده از اسپری فلفل محسوب می شود. در صورتی که استفاده از اسپری فلفل منجر به آسیب جسمانی به فرد مقابل شود، حتی اگر قصد صدمه دائمی نباشد، فرد استفاده کننده مسئول پرداخت دیه خواهد بود.

تعیین میزان دیه بر عهده پزشکی قانونی است. پزشک قانونی با بررسی نوع و شدت آسیب های وارده به فرد، گزارشی تهیه می کند که بر اساس آن، میزان دیه توسط دادگاه تعیین می شود. آسیب های احتمالی ناشی از اسپری فلفل می تواند شامل موارد زیر باشد:

• سوزش شدید چشم، صورت و دستگاه تنفسی
• کوری موقت یا در موارد نادر، آسیب دائمی به چشم
• تنگی نفس، سرفه شدید، و تشدید بیماری های تنفسی موجود
• آسیب به پوست یا سایر بافت ها

هر یک از این آسیب ها، بسته به شدت و مدت زمان، دارای دیه مشخصی هستند که بر اساس نرخ دیه سالیانه تعیین و توسط فرد استفاده کننده باید پرداخت شود. اهمیت گواهی پزشکی قانونی در این زمینه بسیار بالاست، چرا که اساس تعیین خسارت و دیه است.

مسئولیت مدنی و جبران خسارت

علاوه بر دیه، فرد استفاده کننده از اسپری فلفل ممکن است مسئولیت مدنی نیز داشته باشد. مسئولیت مدنی به معنای تعهد به جبران خسارت وارده به دیگری است که ناشی از فعل یا ترک فعل فرد باشد. حتی اگر فرد استفاده کننده به دلیل دفاع مشروع، از مجازات کیفری (حبس) معاف شود، همچنان مسئول جبران خسارت های مادی و معنوی وارده به زیان دیده خواهد بود.

این خسارات می توانند شامل هزینه های درمان، از کار افتادگی موقت، ضررهای مالی ناشی از عدم توانایی انجام کار، و حتی خسارات معنوی باشند. در بسیاری از پرونده ها، دادگاه علاوه بر صدور حکم کیفری (در صورت عدم احراز دفاع مشروع یا اضافه بر دفاع)، حکم به پرداخت خسارت های مدنی نیز صادر می کند. بنابراین، آگاهی از این مسئولیت ها و پیامدهای مالی آن، برای هر فردی که قصد حمل یا استفاده از اسپری فلفل را دارد، بسیار مهم است.

«حتی در صورت احراز دفاع مشروع، استفاده از اسپری فلفل که منجر به آسیب جسمانی به دیگری شود، می تواند فرد را مسئول پرداخت دیه و خسارات مدنی گرداند. اصل تناسب در دفاع، کلید تمایز بین حق و جرم است.»

مرجع صالح برای رسیدگی به جرایم حمل و استفاده از اسپری فلفل

یکی از مباحث مهم در هر پرونده حقوقی، تعیین مرجع صالح رسیدگی کننده است. در خصوص جرایم مربوط به حمل و استفاده از اسپری فلفل و شوکر، در گذشته اختلاف نظر وجود داشت که این اختلافات با صدور رأی وحدت رویه از دیوان عالی کشور برطرف شده است.

تاریخچه اختلاف و رای وحدت رویه دیوان عالی کشور

در سالیان گذشته، این بحث مطرح بود که آیا جرایم مربوط به حمل سلاح های سرد، از جمله اسپری فلفل و شوکر، در صلاحیت دادگاه انقلاب است یا دادگاه عمومی؟ برخی قضات بر اساس تفسیر گسترده از صلاحیت دادگاه انقلاب در خصوص جرایم امنیتی یا قاچاق، این پرونده ها را در صلاحیت آن دادگاه می دانستند. در مقابل، گروهی دیگر معتقد بودند که این جرایم ماهیت عمومی دارند و باید در دادگاه های عمومی رسیدگی شوند.

برای پایان دادن به این اختلاف و ایجاد رویه قضایی واحد، هیأت عمومی دیوان عالی کشور در تاریخ ۲۱/۹/۱۳۹۱ اقدام به صدور رأی وحدت رویه شماره ۷۲۷ نمود. این رأی، نقطه عطفی در پرونده های مربوط به این دست از اقلام بود.

دادگاه صالح کنونی: دادگاه کیفری 2

رأی وحدت رویه شماره ۷۲۷ هیأت عمومی دیوان عالی کشور به صراحت اعلام کرد: «چون ماده ۴۵ قانون مجازات مرتکبین قاچاق مصوّب ۲۹/۱۲/۱۳۱۲ که مقصود از قاچاق اسلحه را وارد کردن به مملکت و یا صادرکردن از آن یا خرید و فروش و یا حمل و نقل و یا مخفی کردن و نگاهداشتن آن در داخل مملکت عنوان کرده بود، طبق ماده ۲۱ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز مصوّب ۷/۶/۱۳۹۰ لغو گردیده و در ماده یک این قانون قاچاق سلاح، مهمات، اقلام و مواد تحت کنترل واردکردن آنها به کشور یا خارج نمودن آنها از کشور به طور غیرمجاز تعریف شده است، لذا به نظر اکثریت اعضای هیأت عمومی دیوان عالی کشور خرید و فروش، حمل و نقل، مخفی کردن و نگاهداشتن سلاح، مهمات، اقلام و مواد تحت کنترل به طور غیرمجاز از شمول عنوان قاچاق خارج و رسیدگی به این جرایم در صلاحیت دادگاه عمومی است.»

بنابراین، طبق این رأی لازم الاتباع، صلاحیت رسیدگی به جرایم حمل، نگهداری، خرید و فروش اسپری فلفل و شوکر، در حال حاضر بر عهده دادگاه کیفری ۲ است. این امر به معنای آن است که پرونده های مربوط به این جرایم ابتدا در دادسرا بررسی شده و پس از صدور قرار جلب به دادرسی، جهت رسیدگی و صدور حکم به دادگاه کیفری ۲ ارسال می شوند.

نمونه شکواییه استفاده از اسپری فلفل: راهنمای شاکیان

در صورتی که فردی مورد حمله با اسپری فلفل قرار گیرد و دچار آسیب شود، می تواند با تنظیم شکواییه، از فرد مهاجم شکایت کند. شکواییه، سندی رسمی است که شاکی از طریق آن، وقوع یک جرم و درخواست رسیدگی قضایی را به مراجع صالح اعلام می کند. هرچند توصیه می شود در تنظیم شکواییه و پیگیری پرونده با یک وکیل متخصص مشورت شود، اما ارائه یک نمونه کلی می تواند راهنمای اولیه برای شاکیان باشد.

ساختار یک شکواییه استاندارد

یک شکواییه استاندارد معمولاً شامل بخش های زیر است:

1. مشخصات شاکی: نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی، آدرس و شماره تماس.
2. مشخصات مشتکی عنه (متهم): در صورت اطلاع، شامل نام، نام خانوادگی، نام پدر، شماره ملی و آدرس. اگر مشخصات کامل در دسترس نباشد، می توان با ذکر مجهول المکان یا نامشخص و ارائه مشخصات ظاهری یا اطلاعاتی که منجر به شناسایی وی شود، شکواییه را ثبت کرد.
3. موضوع شکایت: به وضوح بیان کنید که از چه جرمی (مانند ایراد صدمه بدنی با اسپری فلفل) شکایت دارید.
4. شرح واقعه: این بخش، مهم ترین قسمت شکواییه است که باید با دقت و جزئیات کامل نوشته شود. شامل زمان (تاریخ و ساعت تقریبی)، مکان دقیق وقوع جرم، نحوه وقوع جرم، چگونگی استفاده از اسپری فلفل و آسیب های وارده به شما.
5. دلایل و مستندات: اشاره به مدارکی که ادعای شما را اثبات می کنند، مانند:
   • گواهی پزشکی قانونی دال بر آسیب های وارده.
   • شهادت شهود (در صورت وجود، ذکر نام و شماره تماس).
   • فیلم یا عکس (در صورت وجود).
   • سایر ادله و مدارک.
6. خواسته شاکی: درخواست تعقیب کیفری متهم و صدور حکم محکومیت وی به مجازات قانونی، و همچنین جبران خسارت (دیه و سایر خسارات مدنی).
7. امضا و تاریخ.

نمونه شکواییه عملی:

بسمه تعالی
تاریخ: [تاریخ تنظیم شکواییه]

ریاست محترم دادسرای عمومی و انقلاب شهرستان [نام شهرستان]

موضوع: شکواییه ایراد صدمه بدنی عمدی با اسپری فلفل و حمل غیرمجاز سلاح سرد

مشخصات شاکی:
نام: [نام شاکی] نام خانوادگی: [نام خانوادگی شاکی] نام پدر: [نام پدر] شماره ملی: [شماره ملی شاکی]
آدرس: [آدرس کامل شاکی] شماره تماس: [شماره تماس شاکی]

مشخصات مشتکی عنه (متهم):
نام: [نام متهم - در صورت اطلاع] نام خانوادگی: [نام خانوادگی متهم - در صورت اطلاع] نام پدر: [نام پدر متهم - در صورت اطلاع] شماره ملی: [شماره ملی متهم - در صورت اطلاع]
آدرس: [آدرس کامل متهم - در صورت اطلاع] شماره تماس: [شماره تماس متهم - در صورت اطلاع]
(در صورت عدم اطلاع از مشخصات کامل، ذکر شود: مجهول المکان / نامشخص، با مشخصات ظاهری و اطلاعات ذیل قابل شناسایی است: [توضیح مشخصات ظاهری یا سایر اطلاعات شناسایی])

شرح واقعه:
با سلام و احترام، به استحضار می رساند اینجانب [نام و نام خانوادگی شاکی] در تاریخ [تاریخ دقیق واقعه] حوالی ساعت [ساعت تقریبی] در نشانی [آدرس دقیق محل وقوع جرم] در حال [شرح مختصر فعالیت خود در زمان واقعه] بودم که مشتکی عنه / فردی با مشخصات فوق الذکر به اینجانب نزدیک شده و پس از [شرح مختصر چگونگی آغاز درگیری یا تهدید]، به صورت ناگهانی اقدام به پاشیدن اسپری فلفل به سمت صورت و چشم های بنده نمود. در اثر این اقدام، دچار سوزش شدید چشم، تنگی نفس و سرگیجه شده و بینایی ام به طور موقت مختل گردید.

دلایل و مستندات:
۱. گواهی پزشکی قانونی به شماره [شماره گواهی] مورخ [تاریخ گواهی] دال بر آسیب های وارده.
۲. شهادت شهود: آقای/خانم [نام شاهد] فرزند [نام پدر شاهد] به شماره تماس [شماره تماس شاهد] که شاهد صحنه وقوع جرم بوده اند.
۳. تصاویر دوربین های مداربسته محل وقوع حادثه [در صورت وجود].

خواسته شاکی:
لذا، با عنایت به مطالب معروضه و مستندات پیوست، از آن مقام محترم تقاضای رسیدگی، تعقیب کیفری مشتکی عنه و صدور حکم محکومیت وی به مجازات قانونی مقرر در بند (ت) ماده ۱۲ قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، و همچنین مطالبه دیه و خسارات وارده از طریق دادگاه کیفری ۲ را دارم.

با تشکر و احترام
[امضای شاکی]
[اثر انگشت شاکی]

نکات کلیدی در تنظیم شکواییه و جمع آوری ادله

• دقت در جزئیات: هرچه شرح واقعه دقیق تر و با جزئیات بیشتر باشد، روند رسیدگی تسهیل خواهد شد.
• فوری بودن مراجعه به پزشکی قانونی: پس از وقوع آسیب، بلافاصله به پزشکی قانونی مراجعه کنید تا آثار آسیب از بین نرود و گواهی معتبر دریافت کنید.
• حفظ مدارک: هرگونه لباس، کیف یا وسیله ای که آثار اسپری فلفل بر روی آن باقی مانده است را حفظ کنید.
• مشورت با وکیل: در صورت امکان، حتماً قبل از تنظیم شکواییه و در طول فرآیند قضایی، از مشاوره وکلای متخصص در امور کیفری و دعاوی مربوط به آسیب های بدنی بهره مند شوید.

نتیجه گیری و توصیه پایانی: آگاهی، پیشگیری و مشورت با وکیل

حمل، نگهداری، خرید و استفاده از اسپری فلفل و شوکر در جمهوری اسلامی ایران، به دلیل طبقه بندی آن ها به عنوان اقلام و مواد تحت کنترل، تحت قوانین و مقررات سخت گیرانه ای قرار دارد. عدم آگاهی از این قوانین می تواند منجر به پیامدهای کیفری جدی از جمله حبس، جزای نقدی، ثبت سوءپیشینه و مسئولیت پرداخت دیه شود. حتی در شرایط دفاع مشروع نیز، رعایت اصل تناسب و عدم اضافه بر دفاع از اهمیت بالایی برخوردار است.

بر اساس قانون مجازات قاچاق اسلحه و مهمات و دارندگان سلاح و مهمات غیرمجاز، حمل غیرمجاز اسپری فلفل می تواند تا دو سال حبس و حمل شوکر تا شش ماه حبس در پی داشته باشد. برای قاچاق، ساخت و مونتاژ این اقلام نیز مجازات های سنگین تری پیش بینی شده است. تنها راه قانونی برای حمل این ابزارها، اخذ مجوز از نیروی انتظامی است که آن هم تنها برای مشاغل خاص و با احراز شرایط مشخص امکان پذیر است. رسیدگی به جرایم مربوط به این وسایل، پس از رأی وحدت رویه دیوان عالی کشور، در صلاحیت دادگاه کیفری ۲ قرار گرفته است.

با توجه به پیچیدگی های حقوقی و پیامدهای جدی ناشی از سوءتفاهم یا عدم آگاهی، توصیه قاطع این است که:
اولاً، قبل از هرگونه اقدام در زمینه خرید، حمل یا استفاده از اسپری فلفل و شوکر، اطلاعات حقوقی خود را به دقت افزایش دهید و از قوانین مربوطه مطلع شوید.
ثانیاً، از حمل غیرمجاز این وسایل به شدت پرهیز کنید، چرا که ریسک و عواقب آن بسیار بیشتر از مزایای احتمالی است.
ثالثاً، در صورت مواجهه با هرگونه پرونده حقوقی مرتبط با اسپری فلفل یا شوکر، چه به عنوان متهم و چه به عنوان شاکی، حتماً با یک وکیل متخصص در امور کیفری و حقوقی مشورت نمایید. مشاوره حقوقی صحیح می تواند مسیر قانونی را روشن ساخته و از ورود خسارات جبران ناپذیر جلوگیری کند.

آگاهی، پیشگیری و مشورت با متخصصین حقوقی، بهترین راهکار برای حفظ امنیت شخصی در چارچوب قانون است.